Những huyền thoại tự hào

Huyền thoại nói chung ở đâu cũng có, nó là sản phẩm của trí tưởng tượng phong phú tạo ra. Thông thường trình độ phát triển của xã hội càng thấp thì người ta càng có nhiều huyền thoại và càng tin vào những huyền thoại ấy. Trừ quê ta, tất nhiên, một đất nước của vô vàn huyền thoại.

Đầu tiên, và có tính cổ xưa nhất, là huyền thoại về nguồn gốc của dân tộc. Mặc dù chỉ nghe đã thấy rất hoang đường, nhưng thật kỳ lạ là cái thành ngữ “con rồng cháu tiên” vẫn được mọi người nhắc đi nhắc lại với một niềm tự hào không cần che giấu, và dường như trong tiềm thức, khi nói ra câu đó ai cũng nghĩ rằng mình thuộc về một loại tộc người nào đó hơn hẳn, hay ít nhất là có cái gì đó rất đặc biệt, không giống với những người dân bình thường khác trên khắp địa cầu.

Một huyền thoại khác cũng thường được nhắc tới là tình người nhân ái bao la cùng với tinh thần đoàn kết thương yêu đùm bọc lẫn nhau của người dân Việt, làm như trên thế giới này chỉ có dân Việt mới có đức tính đó – nếu ai cũng có thì kể ra để làm gì?

Tuy nhiên trên thực tế không khó để nhìn thấy một sự thật là 40 năm sau chiến tranh, vẫn có một hố sâu ngăn cách trong lòng dân Việt, và cái hố sâu ấy, vẫn đang bị khoét sâu thêm bởi những người đang nắm quyền cùng với một bộ phận không nhỏ những người dân hồn nhiên đến vô ý thức, đã chứng tỏ điều ngược lại. Và không chỉ có mỗi chuyện hậu chiến, mà hầu như mọi chuyện lớn trong xã hội ngày nay đều có thể gây ra những cuộc tranh cãi bất tận, và không như ở những nơi người ta biết nghe và chấp nhận cái dị biệt của người khác, người Việt với tính tự ái và tự cao thường kết thúc tranh luận trong bất đồng và chia rẽ.

Có một câu chuyện ngụ ngôn nói rằng người Việt giống như một bầy cua trong chậu, cứ con này trèo lên là sẽ có con khác tóm càng kéo xuống, tiếc thay lại nói không thể đúng hơn về tính cách được gọi là tính đoàn kết, tương thân tương ái của người Việt. Trong thực tế, người Việt có thể dễ dàng thương xót, giúp đỡ những người đang có hoàn cảnh xấu hơn mình, nhưng với những ai bằng hoặc hơn thì họ thường chỉ dành cho sự ganh ghét, đố kỵ.

Một huyền thoại khác nữa là tinh thần dân tộc rất cao của người Việt. Không thấy ai mô tả được rõ tinh thần dân tộc là gồm những nội dung gì, nhưng nó vẫn được hiểu như là một phẩm chất đáng quý, được mặc định chỉ cho người Việt, hàm nghĩa rằng các dân tộc khác không có. Tuy nhiên trên thực tế thì ngoài việc dân Việt không dùng (vì không có?) trang phục truyền thống ra, còn lại những gì người Việt có thì nói chung mọi dân tộc khác đều có, hay ít nhất cũng không phải chỉ riêng người Việt mới có. Trống đồng, múa sạp, các loại hội hè … một thời làm rất nhiều người Việt tự hào về tầm cao văn hóa của mình là những ví dụ. Đương nhiên ở đây không kể đến những thói xấu, những trò láu cá ma mãnh mà nếu chịu khó quan tâm so sánh sẽ thấy rằng đúng là chỉ người Việt mới có, bởi ta đang nói đến huyền thoại, nghĩa là nói đến những đức tính đáng tự hào.

Huyền thoại thường được nghe thấy nhất đương nhiên là lòng dũng cảm, sự anh hùng của người Việt, như thể phẩm chất này chỉ có ở người Việt, các dân tộc khác không có gì để kể tới. Dẫn chứng cho phẩm chất này là những chiến thắng oanh liệt trong lịch sử, triều đại nào cũng có trong đó lừng lẫy nhất là ba lần chiến thắng quân Nguyên, một đội quân đã từng nghiền nát cả châu Âu, rồi chiến thắng quân Thanh, rồi gần đây nhất là những chiến thắng lừng lẫy liên tiếp trước những tên đế quốc to đầu sỏ.

Tuy nhiên, lại nảy ra một câu hỏi là nếu như quả thực người Việt dũng cảm như vậy thì tại sao lại có một ngàn năm Bắc thuộc? Những cuộc khởi nghĩa liên tục xuất hiện và thất bại trong khoảng một ngàn năm ấy có thể chứng tỏ sự anh hùng của một vài cá nhân, nhưng không thể là những dẫn chứng tốt cho sự anh hùng hay lòng dũng cảm của một dân tộc. Tiếp theo, nhìn vào lịch sử cận đại cuối thế kỷ 19, việc một dân tộc đã từng có những đội quân chiến thắng lẫy lừng quân xâm lược như vậy mà lại có thể dễ dàng bị người Pháp dùng chỉ một vài tốp nhỏ quân lính đánh bại và đô hộ suốt gần một trăm năm là một nghi vấn lớn, về cả những chiến công lẫn huyền thoại về sự anh hùng và lòng dũng cảm.

Còn những chiến công đánh Nhật, thắng Pháp, đuổi Mỹ mới đây, từng là niềm tự hào vô bờ của người Việt, là nguồn cảm hứng cho rất nhiều bài tụng ca có cánh bay lên, giờ đây đã mất hẳn ánh hào quang lấp lánh trong một thế giới mà người ta có thể tìm ra sự thật và đối chiếu các loại thông tin dễ dàng hơn trước nhiều. Việc kể tên Nhật vào những kẻ bị đánh đuổi, nhìn theo quan điểm hiện đại là một dấu hỏi lớn bởi Nhật khi đó đã bị quân đồng minh đánh bại trên các mặt trận và chờ ngày quân đồng minh vào Đông dương giải giáp. Họ đã khoanh tay đứng nhìn những sự kiện tháng 8/1945. Còn chiến thắng thực dân Pháp, một nước vừa ra khỏi chiến tranh thế giới lần thứ 2 và bị chiếm đóng, bị tàn phá đến kiệt quệ, và sau này là đuổi Mỹ trong một cuộc chiến tranh ý thức hệ, bằng vũ khí và hậu cần của các nước xhcn Đông Âu và máu của biết bao nhiêu người Việt, là một chương đáng buồn trong lịch sử dân tộc, một nỗi đau nhiều hơn là một niềm tự hào. Trong cuộc chiến Nam Bắc ấy, nếu gọi chiến thắng của VNDCCH là minh chứng cho lòng dũng cảm, chí khí anh hùng của người Việt thì đương nhiên thất bại của VNCH đã chứng minh điều ngược lại, và không ai chối cãi được một sự thật hiển nhiên rằng cả hai đều là dân Việt.

Huyền thoại nữa cũng hay được nhắc đến như thể nó là của riêng người Việt, đó là người sự thông minh, chăm chỉ, khéo léo v.v…, những đức tính mà bất cứ một dân tộc nào cũng có và công bằng mà nói thì trong lĩnh vực này dân Việt chỉ ở mức độ thường thường bấc trung. Người Việt không có một phát minh nào đóng góp cho thế giới, không có một công trình nào được thế giới quan tâm vì đã thể hiện được tay nghề cao, như rất nhiều các nước khác vẫn có và ở ngay sát Việt nam là Trung quốc, Cambodia đã có. Còn về đức tính chăm chỉ, kỷ luật của người Việt thế nào so với nhân công Trung quốc thì câu trả lời đã nằm trong một thực tế là không phải ngẫu nhiên mà các nhà thầu xây dựng của TQ đã phải mang cả công nhân của họ sang – điều thường bị gắn với những động cơ chính trị mà bỏ qua cái nguyên nhân thật bên trong.

Câu hỏi đặt ra là tại sao nhiều người dân Việt lại thích và tin vào những huyền thoại? Có lẽ vì tâm lý thích được nghe những lời khen ngợi, một nhu cầu bình thường ở các dân tộc khác, nhưng lại đặc biệt cao ở dân Việt, hoặc vì một thực tế là người Việt không có, hay rất ít có những đức tính thật sự cần thiết để trở thành một người lớn, hoặc cả hai, hoặc còn nhiều hơn thế. Không có những mối quan tâm đến những vấn đề lớn của cuộc sống, cũng như những phẩm chất cần có để giải quyết những vấn đề đó, chắc vì thế nên người Việt mới cần đến những huyền thoại để tự huyễn hoặc nhau bằng các phẩm chất mơ hồ hoặc vô giá trị, như một thứ ma túy, như một cách thủ dâm.

Chẳng biết đến bao giờ thì người Việt mới muốn biết thực sự mình là ai, và đang đứng ở đâu?

Tháng 4/2015

 

 

Bộ sưu tập

Nghĩ về chuyện sân bay

  Đúng hơn, đó là những suy nghĩ quanh chuyện xây sân bay Long thành. Có lẽ không cần phải là những nhà chuyên môn kiến thức cao siêu đầy mình, chỉ cần suy nghĩ kỹ hơn bình thường một … Đọc tiếp

Bộ sưu tập

THẮNG LỢI

Thắng lợi, theo cách hiểu thông thường, là khi người thắng đạt được mục đích của mình với một cái giá (hay tổn thất) nhỏ hơn cái người ta đã nhận được, hoặc ít ra, không lớn hơn cái giá … Đọc tiếp

Bộ sưu tập

Việt Nam – Vì sao tụt hậu ?

Đoàn Nam Sinh Sáng 29 tháng 10 vừa qua, Cục Sở hữu Trí tuệ thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ đã tổ chức  HỘI THẢO SỞ HỮU TRÍ TUỆ VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC … Đọc tiếp

Bộ sưu tập

Bông lục bình (Tình hận 2)

Mặt trời đã lặn sau dãy núi tít phía xa. Hơi lạnh của cao nguyên bắt đầu lan ra trong hoàng hôn cùng với màn sương tím mỏng, bò vào tận góc sân trước nhà, nơi tôi đang ngồi bên … Đọc tiếp

Bộ sưu tập

CCRĐ

Nhân cuộc triển lãm về CCRĐ vừa mở đã đóng tại HN (mà có người đã đánh giá là chuyện bốc cứt lên ngửi), cho dù với mục đích gì và cách thực hiện có thế nào đi nữa, thì … Đọc tiếp

Bộ sưu tập

Đĩ

Đĩ, hay nói đúng hơn, nghề làm đĩ là một nghề rất phổ biến và lâu đời, đến nỗi gần như ai cũng có thể tưởng rằng mình có đầy đủ hiểu biết về nó để có thể khinh bỉ … Đọc tiếp